ESL/EFL Sınıflarında Bütünleşik Beceriler..

*Rebecca Oxford, University of Maryland

Yabancı dil olarak İngilizce öğretimine bir yaklaşım da örgü teşbihidir. Bu örgü, öğretmen, öğrenci, ortam ve ilgili dillerin (İngilizce, öğrenci ve öğretmenin ana dilleri) özellikleri gibi birçok liften dokunmuştur. Eğitim makinesinin geniş, kuvvetli, güzel bir örgü üretebilmesi için tüm bu liflerin uygun biçimlerde dokunmaları gerekir. Mesela eğitmenin öğretim metodu öğrencinin öğrenme metoduyla örtüşmelidir, öğrenci motive edilmelidir ve ortam dilin öğrenimi için gerekli kaynak ve değerlere sahip olmalıdır.

*Yukarıda bahsedilen liflere ilaveten –öğretmen, öğrenci, ortam ve ilgili diller- örgüde diğer bazı önemli lifler de vardır. Bu liflerin en önemlilerinden bir tanesi dört temel beceri olan dinleme, okuma, konuşma ve yazmadan oluşur. Yine bu lifte kelime bilgisi, imla, telaffuz, sözdizimi, anlam ve kullanım gibi bazı yan beceriler de yer alır. Eğitim esnasında beceriler bir arada örülürse örgünün beceri lifi ideal ESL/EFL iletişimini sağlar. Bu yaklaşım bütünleşik-beceriler yaklaşımı olarak bilinir.

*Bu bir arada dokuma gerçekleşmezse örgü soyut, ayrılmış becerilerden oluşur –birbirine dokunmayan, birbirini desteklemeyen, etkileşim halinde olmayan paralel ipler. Bu yaklaşım bazen ayrılmış-beceriler yaklaşımı şeklinde adlandırılır. Bu öğretim modeli için bir diğer isim ise dil merkezli yaklaşımdır, çünkü dilin kendisi eğitimin odağıdır. Bu yaklaşımda otantik bir iletişime yönelik öğrenim değildir amaç edinilen.
Ayrılmış- beceriler metodunu gözden geçirerek becerileri bütünleştirmenin avantajlarını görebilir ve İngilizce öğrencilerine yönelik eğitimin geliştirilmesine geçebiliriz.
Ayrılmış-Beceriler Yöntemi
Ayrılmış-beceriler yönteminde okuma, yazma gibi bağımsız dil becerilerinde yetkinlik başarılı bir öğrenme için esas kabul edilmiştir ve dil öğrenimi içerik öğreniminden ayrıdır (Mohan 1986). Bu, insanların dil becerilerini normal iletişimde kullandığı bütünleşik yoldan farklıdır ve son yıllarda dil öğretim uzmanlarının takip ettiği yola aykırıdır.

*Becerilerin ayrılması, bağımsız dil becerilerine odaklanan dersler sunan geleneksel EFL/ESL programlarında görülmektedir. Neden bu tür dersler sunulur? Belki öğretmenler ve yöneticiler konuşmadan bağımsız bir yazı yada okumadan ayrı bir dinleme dersi sunmanın uygulama bakımından daha kolay olacağını düşünmektedirler. Yada aynı anda birden fazla beceriye yoğunlaşmanın öğretim açısından imkansız olduğu kanısındadırlar.

*Tümü olmaksızın bir iki beceri geliştirmek mümkün olsa bile böyle bir yaklaşım ileride akademik iletişim, mesleki amaçlı dil kullanımı ve dilde günlük iletişimin temini için gerekli hazırlığı sağlayamayacaktır. En uç örnek, öğrencilere dilbilgisini tahlil etmeyi ve (genellikle yazılı olarak) bir dilden diğer dile çevirmeyi öğreten gramer-çeviri yöntemidir. Bu yöntem dil öğrenimini, öğrencileri dili gündelik hayatta kullanmaya hazırlamayan, dar, iletişimin dışında bir alanla sınırlar.

*Çoğunlukla, ayrılmış-beceri EFL/ESL sınıfları beceri-bağlantılı öğrenme stratejileri (skill-linked learning strategies) bağlamında eğitim sunar: okuma stratejileri, dinleme stratejileri, konuşma stratejileri ve yazma stratejileri. Öğrenme stratejileri öğrencilerin öğrenimlerini geliştirmek için, çoğunlukla bilinçli olarak, uyguladıkları stratejilerdir. Örnekler; bağlamdan anlam çıkarmak, bir cümle yada kelimeyi manasını anlamak için parçalara ayırmak ve birisiyle dil pratiği yapmak olabilir.

*Büyük çoğunlukla uzmanlar stratejileri yalnız belirli bir beceriyle ilgili olarak gösterirler, okuma, yazma gibi (örnekler: Peregoy & Boyle, 2001). Ancak belirli bir stratejinin yalnızca bir dil becerisiyle ilgili olduğunu düşünmek kafa karıştırıcı yada yanıltıcı olabilir. Algıda seçicilik, kendi kendini değerlendirme, soru sorma, tahlil etme, sentezleme, planlama ve tahmin etme, beceri alanlarının aynı anda kullanılabileceği stratejilerdir. Ortak stratejiler becerilerin bir arada örülmesine yardımcı olur. Öğrencilere bir beceri alanında öğrenme stratejilerini geliştirmeyi öğretmek genellikle tüm dil becerilerindeki performansı artıracaktır.

*Neyse ki tek beceri kategorisindeki ESL/EFL sınıflarının çoğunda dil becerilerinin ayrımı kısmi bir durumdur hatta bir yanılsamadır. Öğretmen yaratıcı ise bağımsız beceri adı taşıyan bir ders aslında birçok, bütünleşik beceri içerebilir. Mesela orta seviyede bir okuma dersinde öğretmen yönlendirmelerini sözlü olarak sunacak ve böylelikle öğrencilerin ödevi anlayabilmeleri için dinleme becerilerini kullanmalarına vesile olacaktır. Bu derste öğrenciler okumalarını tartışabilir böylelikle konuşma ve dinleme becerileri ve telaffuz, sözdizimi, sosyal kullanım gibi alakalı diğer bazı becerilerini de kullanacaklardır. Öğrencilerden okumalarını yazılı olarak özetlemeleri yada tahlil etmeleri ve dolayısıyla yazım becerilerini kullanmaları istenebilir. Gerçek anlamda, belirli bir beceriye göre adlandırılan dersler aslında bütünleşik-beceriler yaklaşımını yansıtabilir.

*Ayrılmış-becerilerin tersine, gerçekte yada görünüşte, becerilerin bütünleştirilmesine yönelik en az iki eğitim şekli mevcuttur.

Bütünleşik-Beceriler Eğitiminde İki Şekil

Bütünleşik-beceriler eğitiminin iki şekli; içerik-temelli dil eğitimi ve görev-temelli eğitimdir. Bunlardan ilki dil yoluyla içeriği öğrenmeye vurgu yaparken, ikincisi iletişimsel olarak dili kullanmayı gerektiren görevler yapmaya ağırlık verir. Her ikisi de ESL/EFL sınıflarına yönelik çeşitli materyallerden, ders kitaplarından ve teknolojilerden yararlanır.

İçerik-Temelli Eğitim İçerik temelli eğitimde öğrenciler, fen bilimleri, matematik ve sosyal bilimler gibi ders içeriğini öğrenirken son derece bütünleşik, iletişimsel bir ortamda tüm dil becerilerini uygularlar. İçerik temelli eğitim tüm yetkinlik seviyelerinde faydalıdır, ancak içeriğin mahiyeti yetkinlik seviyesine göre değişebilir. Başlangıç seviyesindekiler için içerik genellikle temel sosyal ve bireyler arası iletişim becerilerini kapsar, ancak bu seviyeyi geçince içerik giderek akademik ve karmaşık olabilir. Chamot ve O’Malley tarafından geliştirilen Cognitive Academic Language Learning Approach(1994) içerik ve dilin aynı anda öğrenilmesinin dil öğrenim stratejileriyle nasıl mümkün olduğunu göstermiştir.

*En az üç içerik-temelli dil eğitim modeli mevcuttur: konu-temelli (theme-based), eklemeli (adjunct), korumalı (sheltered). Konu-temelli model dil becerilerini konunun öğrenilmesiyle bütünleşik hale getirir (mesela kentsel şiddet, evlilik uygulamalarında kültürler arası karşıtlıklar, dünyanın doğal harikaları yada değişim gibi geniş konular). Konu öğrenciler için ilginç olmalı, çeşitli dil becerilerinin uygulanmasına imkan vermelidir ve mutlaka konu hakkında konuşma temin edilmelidir. Bugün içerik-temelli eğitimin en faydalı ve en yaygın şekli budur ve bu şekil birçok yenilikçi ESL/EFL ders kitaplarında mevcuttur. Eklemeli modelde dil ve içerik ayrı ayrı öğretilir ancak eşgüdüm titizlikle temin edilmiştir. İngilizce’si yetersiz öğrencilerin bir araya getirilerek ‘korunmasından’ mülhem sheltered modelde ise konu öğrencilerin yetkinlik seviyesine uygun basitleştirilmiş bir İngilizce ile öğretilir.

Görev-Temelli Eğitim Bu eğitim biçiminde öğrenciler İngilizce iletişim ağırlıklı görevlere iştirak ederler. Görevler, başlı başına bağımsız birimler olarak durabilen, özgün dilde kavrama, üretim, değiştirme ve etkileşim gerektiren, formdan ziyade anlama önem verilen aktivitelerdir (Nunan, 1989).

*Görev-temelli model yalnız ESL/EFL öğretimini değil öğrenme stratejilerinin değerlendirilmesini de etkilemeye başlamıştır. Görev-temelli eğitimde başlıca çift kişilik çalışmalar ve grup çalışmaları genellikle öğrencinin karşılıklı işbirliği ve etkileşimini artırmak amacıyla kullanılır. Mesela öğrenciler bir sınıf gazetesi hazırlamak, bir televizyon reklamı oluşturmak, bir oyundan sahneler canlandırmak yada benzer başka görevler için birlikte çalışırlar. Görev-temelli eğitimde daha gelişkin işbirlikli öğrenim biçimleri de kullanılabilir. Görev-temelli öğrenim tüm yetkinlik seviyeleri için uygundur, ancak görevlerin mahiyeti seviyelere göre değişecektir.

Bütünleşik-Beceriler Yaklaşımının Avantajları Tümüyle ayrımcı yaklaşıma mukabil bütünleşik-beceriler yaklaşımı İngilizce öğrenenleri dilin otantik haline maruz bırakır ve onları doğal olarak etkileşime girmeye zorlar. Talebeler iletişim için kullandıkları İngilizce’nin zenginliği ve gelişkinliğini daha yakından görürler. Ayrıca bu yaklaşım İngilizce’nin yalnız akademik ilgiler için bir araç yada bir sınavı geçmenin anahtarı olmadığı, insanlar arasında gerçek bir etkileşim ve paylaşım aracı olduğuna vurgu yapar. Bu yaklaşım öğretmenlerin öğrencinin aynı anda birçok beceride ilerlemesini takibine imkan verir. Dil becerilerinin bütünleştirilmesiyle, dil formlarının incelenmesinin ötesinde gerçek içeriğin öğrenilmesine katkı sağlanmış olur. Son olarak, bütünleşik-beceriler yaklaşımı ister içerik-temelli, ister görev –temelli eğitimle yada melez bir formla uygulansın her yaş ve geçmişten öğrenci için yüksek motivasyon sağlar.

Dil Forum